Metropolia Gnieźnieńska

Z E-ncyklopedia, Historia Kościoła na Śląsku
Skocz do: nawigacja, szukaj

Metropolia Gnieźnieńska powstała dzięki staraniom księcia Bolesława Chrobrego w 999 roku. W rok później, podczas kongresu politycznego i synodu kościelnego zwanego Zjazdem Gnieźnieńskim, cesarz Otton III promulgował bulle papieża Sylwestra II. Mocą tych dokumentów nowo utworzona metropolia ze stolicą w Gnieźnie, obejmowała tereny ówczesnej Polski tj. archidiecezję gnieźnieńską oraz diecezje: krakowską, wrocławską i kołobrzeską.

Pod koniec średniowiecza metropolia gnieźnieńska swoimi granicami obejmowała wszystkie ziemie etnicznie polskie wraz z Litwą i Żmudzią oraz diecezje: wrocławską i lubuską, tzn. tereny, które w międzyczasie odpadły od państwa polskiego do Czech i Marchii Brandenburskiej. Metropolici gnieźnieńscy uważani byli za zwierzchników całego Kościoła polskiego (tzw. „arcybiskupi papiescy”). Posiadali władzę wizytowania podległych im diecezji, zwoływania synodów prowincjonalnych (po uzyskaniu tytułu prymasa Polski dla siebie i swoich następców przez abp Jakuba Świnkę na Soborze w Konstancji w 1418 roku również synodów prymacjalnych) oraz sądownictwa kościelnego; spraw beatyfikacji i kanonizacji polskich świętych oraz wyznaczenie ich świąt, a w czasach nowożytnych wprowadzenie ksiąg liturgicznych.

W połowie XVII wieku metropolia gnieźnieńska obejmowała archidiecezję gnieźnieńską, nadto diecezje: chełmińską, krakowską, łucką, płocką, poznańską, smoleńską, wileńską, włocławską, wrocławską, wendeńską oraz iure synodi provincialis – warmińską.

28 października 1925 papież Pius XI na mocy bulli Vixdum Poloniae Unitas prowincja Gniezno – Poznań (na mocy unii principaliter Gniezna i Poznania zawiązanej w 1821 roku) objęła również dwie diecezje: Chełmno i Włocławek. Nowy kształt nadał jej papież Jan Paweł II bullą Totus Tuus Poloniae Populus z 25 marca 1992, rozwiązując unię personalną Gniezno-Warszawa oraz okrajając i redukując do jednej sufraganii – Włocławskiej. Ostatecznie do metropolii gnieźnieńskiej została dołączona 24 lutego 2004 diecezja bydgoska przez papieża Jana Pawła II bullą, wchodząca w życie 25 marca 2004.

Bibliografia

B. Kumor, Historia Kościoła w Polsce, t. 1-2, Poznań-Warszawa 1974; B. Kumor, Historia Kościoła, t. 8, Lublin 1995.