Sanktuarium św. Józefa w Jemielnicy

Kościół parafialny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Jemielnicy został ustanowiony diecezjalnym Sanktuarium św. Józefa przez biskupa opolskiego Andrzeja Czaję dekretem z dnia 8 grudnia 2021. Wcześniej, bo w 2012 roku bp A. Czaja reaktywował w Jemielnicy Bractwo św. Józefa.

Pierwsze wzmianki o Jemielnicy (Jemilnica, Gemylnicz, Jemielnitz, Chmelwitz, niem. Himmelwitz) w dokumentach, określających ją jako "nowa osada" pochodzą z 1225 roku. W 1285 roku o wiosce Gemelnici wspomina się, jako o "miejscowości kościelnej". Funkcjonowała na prawie niemieckim po 1217 roku, co potwierdzono w 1283 roku. Rozwój zabudowy i infrastruktury zawdzięcza cystersom. Jemielnica miała swój własny, drewniany kościół pw. św. Jakuba, datujący się na XII wiek.

Opactwo cystersów w Jemielnicy ufundowane zostało prawdopodobnie przed 1289 rokiem, choć jako możliwy podaje się rok 1259. Pierwszy drewniany klasztor zbudowano przy kościele pw. św. Jakuba, który w 1477 roku został ponownie konsekrowany i otrzymał wezwanie Wszystkich Świętych. Klasztor cystersów nie oszczędzały nieszczęścia: w 1428 roku splądrowanie przez husytów, w 1617 roku pożar, w 1627 roku w czasie wojny trzydziestoletniej najazd wojsk Mansfelda. W 1632 roku klasztor cystersów był jeszcze ruiną. Odbudowano go w II połowie XVII wieku. Po kolejnym pożarze w 1733 roku, ówczesny opat Ludwig Herda odbudował przed 1740 rokiem kościół i klasztor na podstawie planów Fryderyka Gausa. Opactwo w Jemielnicy nie było zamożne, ale wiele znaczyło w rozwoju religijnym, gospodarczym i kulturalnym ziemi toszecko-strzeleckiej. W bibliotece, choć skromnej, było wiele cennych ksiąg liturgicznych, cystersi kształcili dzieci i młodzież, utrzymywali przytułek. Wielkiego znaczenia na Górnym Śląsku nabrało założone w Jemielnicy w 1675 roku przez opata Bartłomieja Kaspera Bractwo św. Józefa, które po stu latach działalności liczyło 42034 członków.

24 listopada 1810 w wyniku sekularyzacji, władze pruskie przejęły majątek cystersów. Pierwszym proboszczem diecezjalnym został dawny opat Eugeniusz Staniczka, pochodzący ze Strzelec. Jego następcy, Nepomuk Komek i Jucundas Pientak byli także cystersami.

Klasztor przeszedł na własność diecezji w 1833 roku. Dzisiejszy kościół poklasztorny pw. Najświętszej Maryi Panny i św. Jakuba sięga korzeniami przełomu wieków XIII i XIV. Jest to trzynawowa bazylika, składająca się z części gotyckiej (wschodnia z prezbiterium) oraz późnobarokowej (zachodnia) z wieżą i chórem muzycznym.

Ołtarz główny, wykonany w 1734 roku w warsztacie Michaela Koesslera w Niemodlinie, zawiera w centrum obraz Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, autorstwa Georga Wilhelma Neuhertza. Na uwagę zasługują także ołtarze boczne przy prezbiterium, powstałe ok. 1740 roku, z obrazami Wizja św. Bernarda i Śmierć św. Bernarda. Śląskiemu artyście, Michaelowi Willmannowi, przypisuje się autorstwo obrazów: św. Jadwigi, Matki Boskiej z Dzieciątkiem, św. Jakuba starszego i św. Sebastiana, namalowanych w II połowie XVII wieku. W pocysterskim kościele cenne są: rzeźba Ecce homo z ok. 1740 roku, którą wykonał Jan Melchior Östereich, obraz Świętej Rodziny pędzla Michaela Willmanna, ambona z 1769 roku, polichromia sklepienia kaplicy św. Józefa, obrazy na ścianach prezbiterium, św. Benedykta i św. Bernarda i ołtarz późnobarokowy w absydzie południowej z obrazem Matki Boskiej, pędzla Michaela Steinzera z 1781 roku.

Wiele obiektów należących do kościoła parafialnego zostało przekazanych do Muzeum Diecezjalnego w Opolu (rzeźby, ornaty, kielichy).

Kościół jest wpisany do rejestru zabytków woj. opolskiego.

Bibliografia

Oprac. MC na podstawie: [1] (dostęp: 3.06.2025); [2] (dostęp: 3.06.2025); [3] (dostęp: 3.06.2025); [4] (dostęp: 3.06.2025)