Pałac w Baranowicach

Pierwsze wzmianki na temat Baranowic, obecnie dzielnicy Żor, pochodzą z XV wieku i dotyczą umowy przedślubnej Jana II, księcia raciborskiego oraz Heleny, córki księcia nowogrodzkiego Dymitra Korybuta i bratanicy Władysława Jagiełły. Zgodnie z dokumentem Jan II zapisał przyszłej małżonce dochody w wysokości 3 tysięcy grzywien groszy praskich; pochodzące z Pszczyny i Bierunia oraz podległych im ziem. W 1412 roku książę poszerzył zakres wiana o wsie: Pielgrzymowice, Palowice, Warszowice, Szoszowy, Woszczyce, Palowice, Bełk, Dębieńsko i właśnie Baranowice. Po śmierci męża księżna Helena podarowała Szoszowy i Baranowice przedstawicielom stanu rycerskiego. Pierwszy z majątków otrzymał Mikołaj, zwany następnie Szoszowskim, drugi - rycerz Mikundey (Mikołaj) z Jaykowitz. W 1436 roku Mikołaj Szoszowski odkupił Baranowice, by następnie sprzedać je Jerzemu Osińskiemu. Kolejnym właścicielem obydwu wsi został Jan Trach z Brzezia, który kupił je za 4650 talarów. Trachowie wybudowali w Baranowicach pierwszy murowany dwór. Jego pozostałości można znaleźć w najstarszej części obecnego pałacu. W posiadaniu tej rodziny szlacheckiej Baranowice pozostawały do drugiej połowy XVII wieku. W czasie wojny trzydziestoletniej (1618-1648) zrujnowany majątek przechodził w rąk do rąk. W latach 1803-1811 Baranowice stanowiły własność Anny Heleny Czarnetzkiej. Po jej śmierci odziedziczyła je córka Joanna, wdowa po kapitanie wojsk pruskich baronie Henryku von Durant Senegas. Majątek należał do Durantów przez ponad sto lat. Jednym z najbardziej wpływowych przedstawicieli rodu był Emil Henryk Erdman Konrad Durant - syn Joanny - pełniący funkcję starosty rybnickiego. W tym czasie dobra baranowickie przeżywały prawdziwy rozkwit. Baron rozbudował i przekształcił dotychczasową siedzibę rodową w klasycystyczny pałac. Dobudowano dwa jednopiętrowe skrzydła boczne, wykonano dekorację sztukatorską nawiązującą do włoskiego renesansu. Wokół pałacu założono też park w stylu angielskim. W chwili rozpoczęcia I wojny światowej majątek w Baranowicach przeszedł na własność spółki "Bergerksgesellschaft Georg von Giesche\s Erben AG". W 1920 roku przedsiębiorstwo administrowało obszarem 1091 ha. Po wykonaniu prac adaptacyjnych, w pomieszczeniach pałacu urządzono ośrodek wczasowy dla pracowników kopalni "Giesche". W 1926 roku kolejnym właścicielem Baranowic został koncern "Silesian-American Corporation". W 1940 roku firma "Giesches Erben" odkupiła z rąk amerykańskich posiadane wcześniej udziały. Po zakończeniu II wojny światowej majątek w Baranowicach został rozparcelowany. W samym pałacu od 1945 roku organizowano kolonie letnie dla dzieci pracowników śląskich hut. Od 1 września 1951 w zabudowaniach pałacowych działała szkoła podstawowa, którą ze względu na zły stan budynku zamknięto w roku szkolnym 1986/1987. W 1990 roku właścicielem pałacu zostało Miasto Żory. Budynek poddano gruntownej renowacji. W jego wnętrzu mieści się obecnie kilkanaście pracowni, w których odbywają się liczne zajęcia, warsztaty, spotkania.

Bibliografia

J. Delowicz, Pałac w Baranowicach, Żory 2023; www.palacbaranowice.zory.pl