Opactwo cysterskie w Kamieńcu Ząbkowickim

Kamieniec Ząbkowicki położony jest na obszarze południowo-wschodniego Dolnego Śląska. Na początku XIII wieku - wraz z okolicznymi wsiami - należał do możnego rodu Pogorzelów, którzy w 1210 roku ufundowali w nim prepozyturę augustianów. Pierwszym prepozytem został Wincenty z Pogorzeli - wcześniej zakonnik we wrocławskim opactwie "Na Piasku". Wraz z innymi mnichami odłączył się od macierzystego klasztoru i przybył do Kamieńca Ząbkowickiego. W 1230 roku Henryk Brodaty przekazał kamienieckim augustianom 150 ha lasu. Kiedy jednak Wincenty z Pogorzeli w 1243 roku został opatem "Na Piasku", to kamieniecka filia zaczęła podupadać. Stąd też w 1247 roku biskup wrocławski Tomasz I przekazał Kamieniec Ząbkowicki lubiąskim cystersom, którzy rozpoczęli wznoszenie kościoła i zabudowań klasztornych według własnej reguły. Cystersi zorganizowali na terenie wsi folwark. Zajmowali się hodowlą bydła, koni i owiec. Posiadali własną kuźnię i młyn. W 1272 roku Henryk IV Probus nadał im przywilej odbywania targów, a rok później uzyskali prawo do wydobywania na terenach należących do opactwa minerałów i złóż. W 1356 roku przez księcia ziębickiego Macieja zostali zwolnieni z płacenia podatków. Klasztor w Kamieńcu Ząbkowicki w średniowieczu oprócz działalności religijnej prowadził również działalność polityczną, będąc m.in. mediatorem w konflikcie biskupa wrocławskiego Tomasza II Zaremby z Henrykiem IV Probusem. Okres rozwoju zakończył się w XV wieku, kiedy to klasztor dwukrotnie został najechany przez husytów. Kolejny był najazd Węgrów, a dzieła zniszczenia ostatecznie dokonały powodzie. Dotkliwe straty Kamieńcowi Ząbkowickiemu przyniosła także wojna trzydziestoletnia. Opactwo zostało ograbione przez walczące armie. Ponadto zakonnicy byli zmuszeni zakwaterować wojska saksońskie. Dodatkowo w 1633 roku wybuchła epidemia dżumy. Odbudową zarówno dóbr klasztornych, jak i życie religijnego zajął się przybyły z Lubiąża opat Szymon III Rudiger. W drugiej połowie XVII wieku wyremontowano kościół, a także rozpoczęto przebudowę klasztoru w stylu barokowym. Założono bibliotekę klasztorną. Zbudowano też nowy folwark, browar, piekarnię i karczmę. Ten okres drugiego rozkwitu zakończył się wraz z początkiem wojen śląskich. Obłożony wysokim podatkami klasztor niemal doszedł do stanu bankructwa. W 1810 roku Fryderyk Wilhelm III wydał edykt sekularyzacyjny likwidujący opactwo. Zakonników wysłano do pracy w parafiach diecezjalnych, dobra zakonne uległy rozproszeniu. Podczas II wojny światowej w zabudowaniach klasztoru i kościoła znajdowała się największa na Śląsku składnica dzieł sztuki i archiwaliów. Obecnie pocysterski kościół pełni rolę kościoła parafialnego pw. Najświętszej Maryi Panny i św. Jakuba Starszego. W budynku opackim znajduje się odział Archiwum Państwowego we Wrocławiu.

Bibliografia

www.medievalheritage.eu