Kup

Jest to wieś w woj. opolskim (w j. niem. Kupp). Nazwa pochodzi od staropolskiego słowa kupa lub kopa, co znaczy usypisko, małą górę, stertę. Powyższe dane wg Heinricha Adamy'ego. Także on w dziele o nazwach miejscowych na Śląsku, wydanym w 1888 roku we Wrocławiu, jako starszą od niemieckiej wymienia nazwę w formach "Kupy, Kupa", podając jej znaczenie "Haufenort" czyli "Miejscowość usypisk, kup". W okresie międzywojennym pojawiła się polska nazwa Kupy.

Osadnictwo datuje się tu od ok. 1607 roku. W tym też roku Lorenz Slensagk z Chróścic wybudował tu młyn. W 1780 roku zaprojektowano 30 kolonii rzemieślniczych i nowych osad. Realizację tego założenia urbanistycznego na rzucie koła, autorstwa Johanna Martina Pohlmanna, zakończono w 1785 roku. Na centralnym placu usytuowano budynek urzędu podatkowego, dom kancelisty i poborcy, a także piekarnię i remizę strażacką. Na obwodzie okręgu zbudowano 12 budynków, w tym osiem mieszkalnych, kuźnię, browar, gospodę, dom wójta z aresztem. To założenie miało wysokie walory urbanizacyjne późnego baroku i wyróżniało się wśród innych kolonii fryderycjańskich.

Już na początku XIX wieku w Kupie było miejsce, gdzie udzielano pomocy medycznej. Realizowana była przez urzędowego medyka, chirurga Bergera (pisemne wzmianki historyczne z 1787 roku). Świadczą o tym zapisy w księgach kościelnych, gdzie szpital określono jako Lazaret lub Krankenhaus. W 1852 roku starosta opolski Hoffmann wyraził zgodę na kupno budynku nadającego się na szpital. Leczono w nim pacjentów z chorobami zakaźnymi, urazami po wypadkach, chorych psychicznie. Od 1902 roku opiekę sprawowały siostry elżbietanki, które tu przybyły.

Kup w czasie II wojny światowej był miejscem mordów Armii Czerwonej. Sowieccy żołnierze zabili 60-70 mieszkańców i pensjonariuszy lokalnego domu starców oraz księdza, broniącego kobiety przed gwałtem.

Do rejestru zbytków woj. opolskiego wpisane są:

• kościół pw. św. Jerzego w Kupie z 1897 roku. Kościół wybudowano w latach 1897-1898 w stylu neogotyckim. Na uwagę zasługują osiemnastogłosowe organy, wybudowane przez firmę Spiegel w 1897 roku. Parafia należy do dekanatu Siołkowice w diecezji opolskiej. Została utworzona 13 sierpnia 1894 po odłączeniu z parafii św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Dobrzeniu Wielkim.
• kościół ewangelicki, obecnie kaplica rzymskokatolicka pw. Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Kupie, z 1897 roku. Przez parafię katolicką został przejęty w 1974 roku.
• cmentarz rzymskokatolicki z 1899 roku
• cmentarz ewangelicki z 1857 roku

Bibliografia

Gmina Dobrzeń Wielki, Historia miejscowości Kup, 2026; Diecezja Opolska, Parafia św. Jerzego w Kupie