Kościół pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Gwoździanach

Gwoździany to wieś w woj. śląskim, w powiecie lublinieckim, w gminie Pawonków. Kościół należy do diecezji opolskiej.

Miejscowość pojawiła się pierwszy raz w protokole wizytacji kanonicznej z 1679 roku, w którym jest wzmiankowana wieś Gwoździny (villa Gwozdziani). Sama nazwa Gwoździań pochodzi od staropolskiego określenia lasu - gwozd. Dawniej Gwoździany należały do właścicieli Dobrodzienia, w XVIII wieku weszły w skład tzw. państwa dobrodzieńskiego. W XIX wieku była to bogata wioska z młynem, potażarnią, browarem, gorzelnią. W 1855 roku liczyła 469 mieszkańców, w tym 425 katolików i 44 protestantów. Wieś należała wtedy do hr. von Loebbecke, właściciela ziemskiego i wsi Bzinica, Skrzydłowice, Dzielna.

Gwoździany nie posiadały swojego kościoła, a wierni uczęszczali na Msze św. i nabożeństwa do kościoła w Dobrodzieniu, oddalonym o siedem kilometrów. W pierwszych latach po II wojnie światowej, mieszkańcy wsi bardzo chcieli mieć swój kościół, ale wtedy nie było im to dane, gdyż komunistyczne władze nie dawały zgody. Ks. Stanisław Kras, proboszcz parafii w Dobrodzieniu w latach 1973-1983, postanowił przenieść do Gwoździan nieużytkowany drewniany kościół z Kościelisk koło Olesna. Był to późnobarokowy kościół, wybudowany i obsługiwany przez kanoników regularnych św. Augustyna z Olesna. W 1976 roku po inwentaryzacji rozpoczęto translokację kościoła, dzięki czemu ocalono zabytek. W 1978 roku kościół stał się filią dobrodzieńskiej parafii św. Marii Magdaleny. Został poświęcony 26 maja 1979 przez ordynariusza opolskiego bpa Alfonsa Nossola. Od 1986 roku jest kościołem parafii Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Gwoździanach.

Pierwotny kościół został wzniesiony w 1573 roku, miał konstrukcję zrębową, na podmurówce z kamienia. W XVII lub XVIII wieku dobudowano samodzielną wieżę. W Gwoździanach także został postawiony na wzniesieniu. Pracami kierował mistrz ciesielski Paweł Lorenc, nadzorował konserwator zabytków, a z zapałem pomagali mieszkańcy wsi. Odtworzono bardzo dokładnie pierwotną budowlę i parafia w Dobrodzieniu otrzymała w 1981 roku nagrodę II stopnia Ministra Kultury i Sztuki w konkursie na najlepszego użytkownika obiektu zabytkowego, za wzorowe użytkowanie kościoła w Gwoździanach i wierne odtworzenie pierwotnego zabytku.

Kościół posiada przylegającą do nawy wieżę o konstrukcji słupowej, z baniastym hełmem i latarnią. Dwuspadowy dach i ściany zewnętrzne pokryte gontem, nad nawą sześcioboczna wieżyczka na sygnaturkę. Obok kościoła stoi dzwonnica z trzema dzwonami, odlanymi w Ludwisarni Felczyńskich w Taciszowie: Maryja (700 kg), św. Józef (420 kg), Miłosierdzie Boże (290 kg). Dawne wyposażenie kościoła pozostało w nowym kościele w Kościeliskach. Wystrój kościoła w Gwoździanach jest współczesny, ale w harmonii z drewnianym wnętrzem. Oryginalnymi częściami z dawnego kościoła są: belka nad drzwiami wejściowymi z datą 1576 i dwa krzyże, które znajdują się na wieżach kościoła. Stacje Drogi Krzyżowej wyrzeźbił w drewnie artysta z Rybnika, Masorz. Drewniany posoborowy ołtarz poświęcony jest Matce Boskiej, dopełnienie stanowią figury świętych.

Do kościoła przylega ogród, w którym zwracają uwagę różnorodne liściaste rośliny zimozielne. Rosną tu juki karolińskie oraz trzmieliny. Ogród ozdabiają różne iglaki oraz berberysy i tawułki, choć gubiące liście na zimę.

• Kościół w Gwoździanach jest wpisany do rejestru zabytków nieruchomych woj. śląskiego.

• Leży na Szlaku Architektury Drewnianej woj. śląskiego.

Bibliografia

Oprac. MC; J. Myrcik, Drewniane kościoły na ziemi lublinieckiej, Koszęcin 1997