Kościół pw. św. Jakuba Apostoła w Małujowicach

Sanktuarium Św. Jakuba Apostoła w Małujowicach

Małujowice to niewielka wieś w woj. opolskim, w powiecie brzeskim i gminie Skarbimierz. Parafia należy do archidiecezji wrocławskiej.

Wieś była wspomniana pierwszy raz w dokumencie księcia Henryka IV Probusa (książę wrocławski w latach 1270-1290), w którym odnowił on przywilej lokacyjny dla Małujowic, wystawiony przez jego ojca, księcia Henryka III Białego (rządził w latach 1248-1266). Zgodnie z powyższym aktem wieś była lokowana na prawie niemieckim i tenże akt zapewniał wystawienie kościoła i przeznaczenie dwóch łanów ziemi na utrzymanie parafii i plebana. Dawny śląski językoznawca, Heinrich Adamy, uznał nazwę miejscową "Malewicz" za polską, oznaczającą "Małą Wieś" (Kleindorf).

Początki murowanego kościoła w stylu gotyckim sięgają 1250 roku. Jest budowlą orientowaną, jednonawową z prostokątnym niższym prezbiterium i wieżą osadzoną nad zachodnią częścią nawy. Na początku XIV wieku dobudowano wieżę i przedsionek. Kolejne przebudowy i rozbudowy odbywały się pod patronatem ówczesnego właściciela miejscowości, Sambriusa. Wtedy też rozpoczęły się prace nad polichromiami o tematyce Starego i Nowego Testamentu, zakończone w 1480 roku. Na początku XVI wieku dobudowano nowy strop, składający się z 600 desek, malowanych kolorowo przy użyciu skórzanych szablonów, a każda deska jest zdobiona innym wzorem roślinnym i zwierzęcym.

W 1526 roku kościół przejęli ewangelicy. Ten stan trwał do zakończenia II wojny światowej.

Polichromie w małujowickim kościele to jeden z najbogatszych w Polsce cykli gotyckich malowideł ściennych, tzw. Biblia Pauperum (Biblia Ubogich). Wśród malowideł w prezbiterium są unikatowe i rzadkie w symbolice sakralnej przedstawienia maryjne, wyjątkowa scena Ukrzyżowanie Chrystusa przez cnoty. Warto zaznaczyć, że na świecie zinwentaryzowano jedynie dwanaście podobnych przedstawień. Kościół jest nazywany Śląską Sykstyną, a nazwę tę zawdzięcza polichromii przedstawiającej Sąd Ostateczny. Ta scena zdobi też Kaplicę Sykstyńską w Watykanie.

Kościół jest najważniejszym punktem na Brzeskim Szlaku Średniowiecznych Polichromii. Cennym zabytkiem jest rzeźbiony, gotycki portal z tympanonem, a także okalający teren wokół kościoła mur kamienny z XV wieku. W latch 2010-2012 specjaliści z Międzyuczelnianego Instytutu Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki ASP z Warszawy i Krakowa oczyścili malowidła i dokonali ich konserwacji.

Parafia w Małujowicach została erygowana w 1860 roku. Księgi parafialne chrztów, ślubów i zgonów są prowadzone od 1945 roku.

Kościoły filialne parafii znajdują się: w Gaci pw. Podwyższenia Krzyża Świętego, Psarach pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny i w Maszkowie, kaplica pw. Najświętszej Maryi Panny Różańcowej.

W 2016 roku metropolita wrocławski, abp Józef Kupny podniósł kościół do rangi sanktuarium diecezjalnego św. Jakuba.

• Kościół jest wpisany do rejestru zabytków woj. opolskiego.

• Znajduje się na, prowadzącym z Brzegu do Oławy, opolsko-dolnośląskim fragmencie odcinka pątniczego szlaku św. Jakuba.

• W 2013 roku kościół został uznany za jeden z siedmiu Nowych Cudów Polski w plebiscycie organizowanym przez National Geographic Traveler. Parafia stara się także o wpisanie zabytku na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

• 22 listopada 2022 kościół został uznany za Pomnik Historii.

Bibliografia

Oprac. MC; T. Jurek, M. Czoppa, Kościół św. Jakuba Apostoła w Małujowicach pod Brzegiem. Przewodnik, Brzeg 2023