Boromeuszki - Żory

Początek obecności sióstr boromeuszek w Żorach związany był z działalnością szpitala miejskiego. Po wybudowaniu nowego budynku, zarząd miasta oraz Ojczyźniane Stowarzyszenie Kobiet (Vaterländischen Frauen-Verein) prosili siostry o podjęcie pracy w szpitalu (1888). Powstanie zakonnej placówki w żorskim szpitalu nastąpiło w kwietniu 1889 r. Schematyzm zgromadzenia z 1896 r. wymienia siostry, które wówczas tam pracowały: s. Columbina Bochenek (przełożona), s. Pacifica Günther, s. Isentrudis Hannig, s. Gorgonia Pogrzeba. W kwietniu 1898 r. kardynał Georg Kopp udzielił zgody na powiększenie liczby sióstr w żorskiej wspólnocie oraz podjęcie przez nie opieki nad chorymi przydzielonymi im przez żorski magistrat. W ten sposób, w lipcu 1898 r., powstała druga żorska wspólnota – również związana z opieką nad chorymi, starszymi, osobami specjalnej troski. Schematyzm zgromadzenia wydany rok później wymienia siostry obydwu wspólnot. Pierwsza wspólnota: s. Columbina Bochenek (przełożona), s. Egberta Steinberg, s. Constantina Dombrowska, s. Jovina Libawski. Druga wspólnota: s. Demetria Lubetzki (przełożona), s. Hedwig Bischof, s. Emerentia Pieronczyk, s. Cuniberta Widenka. Z czasem liczba sióstr uległa zwiększeniu. Wydany prawie dziesięć lat później schematyzm zgromadzenia wymienia imiennie siedem sióstr pierwszej wspólnoty oraz dziesięć drugiej. Praca historyczna o. Józefa Schwetera, dotycząca historii boromeuszek z Trzebnicy, podaje informację o likwidacji zakonnej placówki w Żorach (opieka nad psychicznie chorymi, Städtidche Pflegenstalt für Geistenskranke) w 1922 r.

Tak więc lista domów zakonnych, które w 1923 r. weszły w skład nowoutworzonej Polskiej Prowincji, wymienia tylko jedną żorską placówkę: szpital miejski. Schematyzm zgromadzenia z 1926 r. oraz międzywojenne schematyzmy diecezji katowickiej podają rok 1889 jako datę założenia domu zakonnego w miejskim szpitalu. Informacja ta jest ważna, gdyż materiały dotyczące tej kwestii, powstałe na przełomie lat 50. i 60. XX w., przyjęły datę 1898 r. (czyli rok powstania drugiej wspólnoty, która zakończyła działalność w 1922 r.). Jednocześnie, otwartym jest zagadnienie zakresu działalności sióstr: czy mimo likwidacji jednej z zakonnych wspólnot, siostry nadal nie podejmowały opieki nad starszymi, czy też osobami specjalnej troski. Istnieją przesłanki, że siostry w okresie międzywojennym, poza chorymi w szpitalu, pielęgnowały innych potrzebujących pomocy.

W czasie działań wojennych na początku 1945 r. główny budynek szpitala oraz pomniejsze zabudowania zostały zniszczone. Większość sióstr pracujących w szpitalu wyjechała z miasta. Z około dwunastu starszymi osobami pozostała s. Hieronima Janiszewska. Ukrywali się oni w ocalałych piwnicach domu emerytalnego sióstr przy ul. Rybnickiej, a następnie w piwnicach pobliskich domów. Po zakończeniu wojny, w mniej uszkodzonym tylnym budynku zabudowań szpitalnych urządzono prowizoryczny szpital. Jednocześnie zarząd miasta przystąpił do budowy nowego szpitala (1946-1948). Na prośbę zarządu miasta, siostry ponownie podjęły w nim pracę. Stopniowo liczba sióstr zaangażowanych w opiekę nad chorymi powiększała się, począwszy od kilku w 1946 r. do kilkunastu w 1949 r. W latach 50. XX w., na fali walki władz państwowych z Kościołem, m.in. przeniesiono kaplicę z nowego do starego budynku. Dotychczas pomieszczenie to zajmowały siostry. Dla zachowania w szpitalu kaplicy, część sióstr ze szpitala przeniosło się i zamieszkało w siostrzanym domu emerytalnym (ul. Rybnicka 7). W mieszkaniu sióstr na terenie szpitala pozostało tylko pięć, zatrudnionych w najpotrzebniejszych dla pacjentów miejscach: sali operacyjnej, rentgenowskiej i laboratorium. Jednak od marca 1961 r. wszystkie przeniosły się do klasztoru przy ul. Rybnickiej. Wciąż jednak tworzyły odrębną wspólnotę. Siostry w dalszym ciągu pracowały w miejskim szpitalu (ul. Męczenników Oświęcimskich 46). Ponadto, od połowy lat 70. XX w. podjęły dodatkowo pracę katechetyczną ucząc dzieci przedszkolne oraz przygotowujące się do wczesnej komunii świętej przy parafii Świętych Apostołów Filipa i Jakuba. Najdłużej w żorskim szpitalu pracowała s. Róża Siekerka - zakończyła ją z dn. 01.01.1994 r. W tym czasie, siostry związane z żorskim szpitalem mieszkały już w Suszcu. Były to: s. Róża Siekierka, s. Karina Przybyła, s. Niceta Sarnes. Jeszcze przez kilka kolejnych lat s. Róża była zaangażowana w katechizację dzieci wczesnoszkolnych w parafii św. Apostołów Filipa i Jakuba w Żorach.

Kolejną żorską placówką boromeuszek jest erygowany w 1925 r. dom emerytalny dla sióstr.

Bibliografia

ASB Mikołow, J. Schweter, Geschichte der Kongregation der Barmherzigen Schwestern von hl. C. Borromäus Mutterhaus Trebnitz, mps, Trebnitz [1945], s. 106, 223; Kroniki placówki Żory-Szpital Miejski; Dokumentacja placówki Żory-Szpital Miejski; Kronika domu zakonnego w Suszcu; Schematismus der Congregation der barmherzigen Schwestern vom hl. Carolus Borromäus 1896, poz. 72, s. 25; Schematismus der Congregation der barmherzigen Schwestern vom hl. Carolus Borromäus. Mutterhaus Trebnitz, Dezember 1899, poz. 79-80, dalej cyt. s. 24; Schematismus der Congregation der barmherzigen Schwestern, August 1908, cz. 1, poz. 141-142, s. 48; Anhang zum Schematismus der Kongregation der barmherzigen Schwestern vom hl. Karl Borromäus 1926, Trebnitz 1926, poz. 51-52, s. 364; Albert Schönfelder, Geschichte der Trebnitzer Congregation der barmherzigen Schwestern vom heiligen Carl Borromäus, Breslau 1898, s. 56;AAKat, Żory. Parafia św. Filipa i Jakuba. Boromeuszki 1898-1992, AL 3726; Schematismus des Bisthums Breslau 1891, poz. 44, s. 265; Schematismus des Bisthums Breslau 1901, poz. 105-106, s. 121; PAA na rok 1924, s. 38; Schematyzm Diecezji Śląskiej 1927, poz. 51-52, s. 109; RDA 1947, poz. 55-56, s. 144; RD 1953, Stalinogród, poz. 54-55, s. 105; Diecezja Katowicka 1958, poz. 53-54, s. 211; RDA 1970, poz. 51-52, s. 261; G. Kasperek, Rozwój Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia św. Karola Boromeusza w Polsce i jego działalność w latach 1923-1939, Lublin 1977, s. 316, 366; Gertruda Kasperek, Zgromadzenie Sióstr Miłosierdzia św. Karola Boromeusza w Mikołowie 1939-1947, Lublin 1997, s. 161, 206, 223-224; A. Weltzel, Historia Miasta Żory na Górnym Śląsku, Żory 1888 (Żory 1997), s. 306-307, s. 319-321; A. Guttstadt, Krankenhaus-Lexikon für das Deutsche Reich, Berlin 1900, s. 461, 916; S. Łytkowski, Służba Zdrowia w dziejach miasta Żor [w:] Informator Towarzystwa Miłośników Regionu Żorskiego w Żorach, Żory 1970, s. 8-16 (tu: s. 11); Żory światłem malowane. Historia miasta na kartach pocztowych z lat 1896-1945, Żory 2005, s. 109, 111-112.