Augustianki
Zgromadzenie Sióstr Świętego Augustyna (łac. Ordo Sancti Augustini, OSA)
Według historycznych źródeł zgromadzenie powstało we wczesnym średniowieczu. Św. Augustyn określił zasady życia monastycznego dla zgromadzenia mniszek w Hippo Regius w jednym ze swoich listów. Klasztory augustianek nie posiadały organizacji i jednolitych reguł. Zostały nimi objęte w XV wieku i od tej pory stały się żeńską gałęzią zakonu augustiańskiego.
Historia zakonu w Polsce
Do Polski augustianki przybyły pod koniec XVI wieku. Rok 1583 przyjmuje się jako początek istnienia uformowanej wspólnoty. Założycielami byli: o. Szymon Mniszek z Łowicza herbu Poraj, kaznodzieja króla Stefana Batorego i prowincjał augustianów polskich w latach 1580-1591 oraz Matka Katarzyna z Kłobucka. Na prośbę o. Szymona, Generał Eremitów Świętego Augustyna w 1583 roku zezwolił na założenie wspólnoty augustianek. O. Szymon napisał ustawy i zorganizował życie zakonne sióstr według Reguły św. Augustyna, na wzór włoskich klasztorów żeńskich rodziny augustiańskiej.
W 1589 roku na ręce o. Szymona złożyło profesję pięć sióstr, które przyjęły habit jako Montelatki III Zakonu Świętego Augustyna. Siostry początkowo mieszkały w Krakowie przy ul. Piekarskiej w drewnianym domu, który im podarowano. Staraniem o. Mniszka i za zgodą króla Stefana Batorego rozpoczęto budowę klasztoru przy ul. Św. Stanisława (obecnie ul. Skałecznej).
W 1605 roku podczas wizytacji klasztoru, 13 sióstr razem z Matką Katarzyną, pierwszą przełożoną, potwierdziło uroczyście swoją profesję zakonną w kościele pw. św. Katarzyny w Krakowie na ręce wizytatora generalnego.
W 1607 roku o. Jakub Mojski wydał drukiem nowe Konstytucje dla krakowskich augustianek. Według przepisów, augustianki jako mniszki obowiązywała ścisła klauzura, ale nie do końca tak było. Siostry bowiem sprawowały służbę w kościele pw. św. Katarzyny, wykonywały paramenty kościelne i miały nad nimi pieczę, brały udział w nabożeństwach i procesjach, dla potrzeb klasztoru wychodziły z klauzury, przyjmowały uczennice, korzystające z wychowania i nauczania przyklasztornego. Siostry prowadziły też dzieła miłosierdzia, pielęgnowały chorych w ich domach.
W czasie wojny szwedzkiej (1655-1656) klasztor krakowski został zniszczony, zrabowany i spalony. Po wojnie odbudowa życia zakonnego trwała dziesięć lat. Nie było funduszy i nie zaprowadzono ścisłej klauzury w klasztorze, nie zbudowano osobnej kaplicy. Dopiero w 1727 roku augustianie przekazali siostrom kaplicę węgierską, gdzie urządzono oratorium zakonne. W 1729 roku wzniesiono kryty ganek dla połączenia kaplicy z klasztorem. Choć siostry również uczęszczały do kościoła na Godzinki, kazania, brały czynny udział w życiu religijnym.
W 1789 roku augustianki otrzymały dekret nakazujący zamknięcie nowicjatu, a w klasztorze zezwolono na pozostanie stałej liczby czterech zakonnic. Byt klasztoru uratowała prowadzona przez siostry szkoła żeńska, dzięki której Zgromadzenie zaliczono do zakonów czynnych, wykonujących funkcje społeczne.
W 1936 roku Święta Kongregacja wydała dekret zobowiązujący siostry do zachowania klauzury na prawie biskupim (tzw. mniejszej), za czym optował też ówczesny metropolita krakowski Adam Sapieha.
Augustianki tworzyły filialne domy zakonne, m.in. w 1946 roku w Bielawie na Dolnym Śląsku. W 1964 roku prymas Polski kard. Stefan Wyszyński przekształcił klasztor w Krakowie wraz z jego domami filialnymi w Zgromadzenie czynne na prawie papieskim, z zachowaniem wszystkich dawnych praw i przywilejów.
W 1984 roku augustianki otwarły nowy dom w Kalei k. Częstochowy, podejmując pracę parafialną i katechetyczną, w 1989 roku w Krakowie otwarto przedszkole, w 1995 roku szkołę podstawową, a w Niepołomicach od 1992 roku wznowiło działalnośc przedszkole. Od 2000 roku Zgromadzenie prowadziło w Krakowie gimnazjum, które w w 2017 roku przekształcono w Liceum św. Rity.
- W 2004 roku rozpoczęto starania o wyniesienie na ołtarze Matki Katarzyny z Kłobucka, założycielki sióstr augustianek w Polsce.
- Z ciekawostek, strój zakonny augustianek na przestrzeni lat bardzo ewoluował. Strój pierwszych augustianek stanowił czarny habit, spięty skórzanym paskiem i biały prostokątny welon, spięty w formie kaptura. Dopełnieniem był płaszcz bez rękawów (montelat). W późniejszym czasie augustianki zmieniły welon na czarny, a na habity założyły szkaplerze. Współcześnie kolejna zmiana, skromny welon, skromna "stójka", jak w innych wspólnotach zakonnych. Wyróżnia je herb Zakonu św. Augustyna, płonące serce przebite strzałą, na tle księgi Ewangelii, z wygrawerowanym na odwrocie hasłem z Reguły św. Augustyna: Jeden duch i jedno serce w Bogu.
Bibliografia
[1] (dostęp: 18.05.2025); oprac. MC